Vrijdag Filosofie
Medemenselijkheid
Ik heb er in EDDIS al meerdere keren over geschreven — en toch leer ik er af en toe nog iets nieuws over bij. Het gaat over een oud Afrikaans woord dat tegelijk eenvoudig en diepzinnig is: Ubuntu
Ubuntu betekent niet zomaar “medemenselijkheid”. Het verwijst naar mens-zijn in verbondenheid.
In de woorden die vaak met dit denken worden verbonden — en onder meer door Desmond Tutu en Nelson Mandela werden verspreid — klinkt het zo: “Een mens is een mens door andere mensen.”
Het is een gedachte die raakt aan iets fundamenteels:
ik word niet mens op mezelf.
Mijn menselijkheid groeit in relatie.
Wie bovenaan staat, vertrouwt.
Wie onderaan staat, draagt.
Maar beiden weten: zonder elkaar vallen we
(Misschien zit daar de kern van Ubuntu: niet dat iemand boven of onder staat, maar dat niemand alleen kan staan.)
Op het eerste gezicht lijkt dit misschien een typisch niet-westers idee.
Maar ook in onze traditie klinkt dezelfde wijsheid door. Aristoteles noemde de mens een zoon politikon — een gemeenschapswezen.
Geen eiland. Geen geïsoleerd individu.
Maar een wezen dat tot bloei komt in verbondenheid.
Misschien is Ubuntu daarom geen verre filosofie, maar een spiegel.
Wij bestaan niet ondanks elkaar.
Wij bestaan dankzij elkaar.
En wie goed kijkt, ziet dat dit overal zichtbaar is — in vriendschap, in buren, in collega’s…
… en heel zeker ook in families waar generaties elkaar dragen.
