Vrijdag Psychologie
Voortschrijdend inzicht – over veranderen van mening, ouder worden en wijsheid
Tijdens mijn opleiding filosofie in 2020-2021 maakte ik kennis met het werk van Paul Verhaeghe. Eén van de opdrachten was het lezen van Onbehagen, een boek dat diepe indruk op mij maakte. Verhaeghe – klinisch psycholoog en toenmalig hoogleraar aan de UGent – observeert met scherpe blik hoe maatschappelijke evoluties hun sporen nalaten op het individu.
Gefascineerd door zijn stijl en inzichten, schreef ik me in op zijn boekenblog. En deze week raakte één van zijn artikels opnieuw een snaar. Hij besprak het boekje Voortschrijdend inzicht van Julian Barnes – een dunne bundel van vijf essays, amper 85 pagina’s – helemaal zoals ik het graag heb: compact, scherpzinnig en met een vleugje ironie.
Samenvatting: Voortschrijdend inzicht
Julian Barnes over ouder worden, twijfelen en leren
Julian Barnes – bekend om zijn fijngevoelige romans – toont zich in deze essaybundel van zijn meest persoonlijke en relativerende kant. In vijf korte beschouwingen (over geheugen, tijd, taal, politiek en literatuur) onderzoekt hij hoe inzichten veranderen, soms pijnlijk, soms bevrijdend.
Barnes bekent hoe hij, ooit overtuigd van zijn gelijk, met het ouder worden milder werd voor zichzelf én voor anderen. Als taalpurist ziet hij in dat taal leeft en dus verandert. Als betrokken burger kijkt hij terug op zijn politieke keuzes – niet vanuit schaamte, maar met verwondering. En als lezer geeft hij toe dat smaken evolueren en dat hij pas later ontdekte hoe briljant een Simenon of Forster eigenlijk was.
Zijn meest confronterende inzicht? Dat het geheugen niet objectief is. De verhalen die we het vaakst vertellen, zijn vaak het minst betrouwbaar. Ze onthullen minder over het verleden dan over wie we vandaag zijn. Ook taal gebruikt hij niet als precisie-instrument, maar als middel om zin te geven aan de wereld – subjectief, tastend.
Verhaeghe merkt terecht op dat deze essays niet zomaar over meningen gaan, maar over de mens die verandert. Barnes erkent dat discussiëren zelden tot écht inzicht leidt. Willen we groeien, dan moeten we de dialoog durven aangaan – zoals David Bohm dat bedoelde: met openheid, niet met het doel om te winnen.
Barnes’ afsluiter over tijd en leeftijd is ontwapenend. Hij beschrijft zijn levensvisie als een soort zeewier dat meedeint op de getijdengolven van verandering. Zijn credo, neergeschreven op anderhalve pagina, is dat van een ‘vrolijke pessimist of een zwaarmoedige optimist – afhankelijk van de kant van het bed waarop ik wakker word.’
Slotbedenking
Dit boekje is een ode aan het voortschrijdend inzicht, aan het recht om van mening te veranderen, aan het ouder worden zonder bitterheid. Zoals Verhaeghe schrijft: lees dit kleinood, je zal er een goed gevoel aan overhouden.
En misschien ook: een beetje meer mildheid voor jezelf en voor anderen.
Zie hier de boekenblog van Paul Verhaeghe :
Julian Barnes – Paul Verhaeghe | Boekenblog
