Vrijdag FILOSOFIE
Wat is kiezen?
Kiezen klinkt ons vaak als een voorrecht in de oren. Supermarkten en reisbureaus proberen ons dan ook te verlekkeren met een keur aan aanbod. Kunnen kiezen geeft een gevoel van vrijheid. Maar de stemming slaat om als we móéten kiezen: wie twee verjaardagen op dezelfde avond heeft of moet bemiddelen tussen gezinsleden met onverenigbare plannen voor de vakantie voelt zich eerder beperkt dan bevrijd en is vaak opgezadeld met een intern conflict!
Het concept van kiezen is een fascinerend onderwerp binnen de filosofie, en verschillende filosofen hebben hier hun eigen inzichten over gegeven.
- Aristoteles: In zijn werk Ethica Nicomachea introduceert Aristoteles het concept van proairesis, wat verwijst naar het vermogen van mensen om bewust keuzes te maken. Hij benadrukt dat keuzevrijheid niet altijd vrijwilligheid betekent, vooral in situaties waarin externe druk een rol speelt. Neem een geval ‘waarin een tiran iemand opdraagt iets schandelijks te doen, terwijl de vorst diens ouders en kinderen in zijn macht heeft’. Dergelijke daden zijn het product van een keuze, schrijft Aristoteles, maar hebben ook iets onvrijwilligs, ‘want niemand zou ook maar één van zulke daden op zichzelf verkiezen’.
- Baruch Spinoza: Spinoza stelt dat alle gebeurtenissen, inclusief onze keuzes, gedetermineerd zijn door de natuurwetten. Volgens hem zijn onze keuzes een gevolg van onze motieven, die op hun beurt bepaald worden door externe factoren.
- John Searle: Searle introduceert het idee van de kloof van de wilsvrijheid. Hij beweert dat er een verschil is tussen de rationele overwegingen die voorafgaan aan een beslissing en de uiteindelijke keuze die gemaakt wordt. Deze kloof wordt overbrugd door de wil, die uiteindelijk bepaalt welke reden doorslaggevend is.
- Jean-Paul Sartre: Sartre stelt dat de mens "gedoemd is om vrij te zijn". Dit betekent dat we voortdurend keuzes moeten maken en daarmee onszelf vormgeven. Deze vrijheid is volgens Sartre zowel een zegen als een last, omdat het ons dwingt verantwoordelijkheid te nemen voor ons eigen leven[1].
- Erich Fromm: Fromm benadrukt dat we als mensen voortdurend keuzes moeten maken en dat dit een onophoudelijke taak is. Hij wijst erop dat we niet kunnen rekenen op hulp van anderen bij het maken van deze keuzes, wat de verantwoordelijkheid nog zwaarder maakt.
Vragen die men zich kan stellen!
- Wat betekent het voor u om een keuze te maken
- Kan ik kiezen niet te kiezen?
- Kun je altijd kiezen?
- Is onbewust kiezen ook kiezen?
- Draag je verantwoordelijkheid voor al je keuzes?
- Is een vrije wil nodig voor een keuze?
- Is een keuze alleen een keuze als die onomkeerbaar is?
- Moet je alle gevolgen kennen voor een goede keuze?
- Is een keuze altijd een eigen keuze??
- Welke factoren beïnvloeden onze keuzes?
- Hoe beïnvloedt cultuur onze keuzes?
- Wat is het verschil tussen een morele keuze en een praktische keuze?
- Wat zijn de ethische implicaties van onze keuzes?
- Hoe beïnvloeden emoties onze beslissingen?
- …
- Is kiezen verliezen?
En welke vragen zijn er nog meer te bedenken?
Deze verschillende perspectieven zijn een kleine samenvatting uit het tijdschrift Filosofie Magazine en laat zien hoe complex en veelzijdig het concept van kiezen is binnen de filosofie.
Filosofie is makkelijker als je denkt: wat is kiezen?
