Vrijdag – Filosofie
Twee soorten handelen
Met het recent overlijden van Jürgen Habermas verliest de wereld een denker die ons iets fundamenteels leerde over hoe wij met elkaar spreken… en vooral: waarom dat zo moeilijk is.
Habermas maakte een onderscheid dat ogenschijnlijk eenvoudig is, maar in de praktijk bijzonder confronterend: strategisch handelen en communicatief handelen.
- Strategisch handelen doen we wanneer we een doel voor ogen hebben en het gesprek inzetten om dat doel te bereiken.
- Communicatief handelen ontstaat wanneer we werkelijk bereid zijn om te luisteren, te begrijpen… en onszelf eventueel bij te stellen.
Het verschil lijkt klein, maar is wezenlijk.
Het ene zoekt SUCCES < > Het andere zoekt BEGRIP.
In veel organisaties — en evenzeer in familiebedrijven — zien we hoe gesprekken vaak strategisch worden verpakt als dialoog. We luisteren om te reageren. We stellen vragen zonder echt ruimte te geven aan het antwoord. We nodigen uit tot gesprek, maar het resultaat ligt vaak al impliciet vast.
Habermas waarschuwde hiervoor met een krachtig beeld: de kolonisering van de leefwereld. Wanneer systemen, belangen en efficiëntie binnensluipen in menselijke relaties, verliest communicatie haar ziel.
Een echt gesprek vraagt iets anders.
Het vraagt — zoals hij het noemde — een situatie van gelijkwaardigheid, vrijheid en afwezigheid van dwang, waarin niet de macht, maar het beste argument telt.
Dat is geen evidentie voor wie verantwoordelijkheid draagt.
Leidinggeven — of ouder zijn in een familiebedrijf — betekent ook: positie hebben, invloed hebben.
De vraag wordt dan subtieler, maar des te belangrijker:
Ben ik werkelijk bereid om te luisteren… of stuur ik het gesprek terwijl ik doe alsof ik luister? Daar begint psychologische veiligheid. Niet bij de ander, maar bij onszelf.
EDDIS-reflectie
Misschien is dit wel de zachte erfenis van Habermas: dat elk gesprek een keuze is.
Niet tussen gelijk of ongelijk, maar tussen invloed uitoefenen of verbinding maken.
En dat precies daar — in die kleine verschuiving — de kwaliteit van samenwerking, leiderschap en familiebanden wordt bepaald.
Communicatie is geen middel om te winnen, maar een ruimte om samen waarheid te zoeken.
